تالاب خشکیده «صالحیه» منشأ گرد و غبار در تهران

ریزگرد یا گرد و غبار (Dust Storm)، ذرات جامد معلق در هوا هستند که قطرشان معمولاً کمتر از ۱۰ میکرون است. این ذرات می‌توانند منشأ طبیعی یا انسانی داشته باشند و از بیابان‌ها، زمین‌های خشک، خشک‌شدن تالاب‌ها یا فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی ناشی شوند.

طوفان‌های گرد و غبار پدیده‌ای جدید در ایران نیستند، اما شدت، وسعت و تکرار آنها در دو دهه اخیر افزایش چشمگیری داشته است. نخستین گزارش‌های نگران‌ کننده از افزایش گرد و غبار، به اوایل دهه ۱۳۸۰ بازمی‌گردد؛ اما بحران واقعی از سال ۱۳۸۴ به بعد به‌ویژه در خوزستان، ایلام، کرمانشاه و سیستان و بلوچستان محسوس شد.

خشکسالی‌های مداوم و کاهش بارندگی، خشک‌شدن تالاب‌های مرزی و داخلی مانند هورالعظیم، بختگان، جازموریان، هامون، کاهش منابع آبی ورودی از کشورهای همسایه مانند ترکیه، افغانستان و عراق، تغییر کاربری اراضی و بی‌توجهی به مدیریت منابع طبیعی و ساخت سدهای مرزی در کشورهای همسایه و جنگ و بی‌ثباتی سیاسی در منطقه از دلایل تداوم و تکرار این پدیده اعلام شده است.

این پدیده در کشور دارای دو منشأ داخلی و خارجی است؛ کانون خارجی گرد و غبار عراق، سوریه، عربستان، شمال آفریقا و کانون‌های داخلی آن شامل سیستان و بلوچستان، خوزستان، کرمان، یزد، خراسان جنوبی و جنوب سمنان بوده است.

حالا پای این مهمان ناخوانده به تهران باز شده و برای چندمین روز پیاپی هوای پایتخت‌نشینان را غبار آلوده کرده است. گفته می‌شود منشأ این طوفان بزرگ در میانه ماه مه ۲۰۲۵ (۱۵ مه) از بیابان‌های عربستان و عراق برخاسته و ابتدا استان‌های غربی ایران را درنوردیده؛ سپس به تهران رسیده و آسمان پایتخت را در ظهر همان روز پوشانده است و به گفته معاون سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی افزایش بازه زمانی گرد و غبار ناشی از خشکسالی‌های پیاپی است که ایران در سال‌های اخیر با آن دست به گیریبان بوده است و مقصر اصلی گرد و غبار تهران را «تالاب صالحیه» می‌داند.